नवी दिल्ली, लोकशाही न्यूज नेटवर्क
लोकसभा निवडणुकीची तारीख जाहीर होताच पक्षांनी जाहीरनामा तयार करण्यास सुरुवात केली आहे. सध्या काँग्रेसच्या जाहीरनाम्याची सर्वाधिक चर्चा होत आहे. काँग्रेस कार्यकारिणीच्या बैठकीनंतर सच्चर समिती, जुनी पेन्शन योजना आणि तपास यंत्रणांबाबत कायदे करण्यासाठी पक्ष आपल्या निवडणूक चौकटीतून घोषणा करू शकतो, अशी चर्चा आहे. बैठकीनंतर काँग्रेस नेते सचिन पायलट म्हणाले की, आम्ही आमच्या जाहीरनाम्यात देशातील परिस्थितीही सांगू.
जाहीरनामा हा केवळ कागदोपत्री मानला जात नाही, तो निवडणूक लढाई जिंकण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. घोषणा मतदारांवर प्रभाव टाकतात आणि अनेकदा निवडणुकांमध्ये टर्निंग पॉइंट ठरतात. हे लक्षात घेऊन, जाहीरनामा काय आहे, तो कसा बनवला जातो, तो बनवण्यासाठी निवडणूक आयोगाच्या कोणत्या अटी पाळणे बंधनकारक आहे आणि सर्वोच्च न्यायालयाने पक्षांच्या जाहीरनाम्यावर कोणते प्रश्न उपस्थित केले आहेत हे जाणून घेऊया?
पक्ष कसे करतात जाहीरनामे ?
सोप्या भाषेत समजायचे झाल्यास, जाहीरनामा हा एक दस्तऐवज आहे, जो निवडणूक लढविणाऱ्या पक्षांनी जारी केलेला असतो. यातून राजकीय पक्ष सत्तेत आल्यास काय करणार हे सांगतात. आम्ही सरकार कसे चालवणार? जनतेला किती फायदा होईल? अशा प्रकारे, जाहीरनामा हा आश्वासनांच्या डब्यापेक्षा कमी नाही, ज्याचा वापर करून पक्ष मते मिळवतात. मात्र, ते कितपत पूर्ण होतात ही वेगळी बाब आहे. त्याची तयारी करण्यासाठी राजकीय पक्षांनी मोठी टीम तयार केलेली असते. पक्षाचे धोरण, मुद्दे, देशाच्या गरजा आणि इतर पक्षांच्या कमकुवतपणा समजून घेण्यासाठी ही टीम काम करते. या सर्व गोष्टींवर लक्ष ठेवून ती अशा घोषणांचे पॅकेज तयार करते, ज्यामुळे मतदारांना भुरळ पडेल आणि विरोधी पक्षांना वेठीस धरले जाईल. त्यात कोणत्या मुद्द्यांचा समावेश केला जाईल, याबाबत पक्षांमध्ये बैठकांच्या अनेक फेऱ्या होत असतात. अधिकाऱ्यांच्या संमतीनंतर तो जारी केला जातो.
काय आहेत निवडणूक आयोगाच्या सूचना?
निवडणूक आयोगाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये असे म्हटले आहे की, जाहीरनाम्यात राज्यघटनेच्या तत्त्वांचे उल्लंघन करणारे काहीही असणार नाही. राजकीय पक्षांना निवडणूक प्रक्रियेवर विपरित परिणाम करणारी आश्वासने टाळावी लागतील. राजकीय पक्ष त्यांच्या जाहीरनाम्यात जी काही आश्वासने देतात, ती कशी पूर्ण होतील, हेही सांगावे लागेल. आश्वासनांची पूर्तता करण्यासाठी निधी कोठून आणणार हेही सांगावे लागेल.
जगातील बहुतांश लोकशाही देशांमध्ये जाहीरनाम्याबाबत कठोर कायदा नाही. परंतु निवडणूक प्राधिकरणाला पक्षाच्या जाहीरनाम्यातून घोषणा काढून टाकण्याचा अधिकार आहे. हे भूतान आणि मेक्सिकोमध्ये घडते. त्याच वेळी, यूकेमध्ये, प्राधिकरणाने निवडणूक प्रचारात पक्ष किती गोष्टी वापरतील आणि कोणत्या गोष्टी वापरणार नाहीत, हे
