लोकशाही न्यूज नेटवर्क
मध्य प्रदेशची राजधानी भोपाळपासून 32 किमी अंतरावर भोजपूरच्या टेकडीवर एक विशाल आणि अपूर्ण शिवमंदिर आहे. भोजपूर शिवमंदिर किंवा भोजेश्वर मंदिर या नावाने ते प्रसिद्ध आहे. भोजपूर आणि हे शिवमंदिर 1010 ते 1055 या काळात परमार वंशातील प्रसिद्ध राजा भोज यांनी बांधले होते.
या मंदिराचे एक खास वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे विशाल शिवलिंग, जे जगातील एकाच दगडात बनवलेले सर्वात मोठे शिवलिंग आहे. या शिवलिंगाची लांबी 5.5 मीटर म्हणजेच 18 फूट, व्यास 2.3 मीटर म्हणजेच 7.5 फूट आणि एकट्या शिवलिंगाची लांबी 3.85 मीटर म्हणजेच 12 फूट आहे.
भोजेश्वर मंदिराच्या मागील भागात एक उतार आहे ज्याचा वापर मंदिराच्या बांधकामादरम्यान मोठमोठे दगड वाहून नेण्यासाठी केला जात असे. घटकांना संरचनेच्या शीर्षस्थानी नेण्यासाठी असे प्राचीन भव्य बांधकाम तंत्र जगात कोठेही उपलब्ध नाही. हा पुरावा म्हणून आहे, ज्यावरून 70 टन वजनाचे मोठे दगड मंदिराच्या शिखरावर कसे नेले गेले हे रहस्य उलगडले आहे.
भोजेश्वर मंदिराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे बांधकाम अपूर्ण ठेवण्यात आले होते, परंतु ते का ठेवण्यात आले. याबाबत कोणताही ठोस पुरावा नाही, परंतु असे म्हणतात की हे मंदिर एका रात्रीत बांधले जाणार होते परंतु छताचे काम पूर्ण होण्यापूर्वीच. सकाळ झाली, त्यामुळे काम अपूर्ण राहिले.
भोजेश्वर मंदिर भारतात इस्लामच्या आगमनापूर्वी बांधले गेले होते, ज्यामुळे या मंदिराच्या गर्भगृहाच्या वरचे अपूर्ण घुमट छत हे भारतातच घुमट बांधकामाची प्रथा सिद्ध करते. काही तज्ञांच्या मते ती भारतातील पहिली घुमटाकार छताची इमारत आहे. या मंदिराचा दरवाजा कोणत्याही हिंदू इमारतीच्या दरवाजांमध्ये सर्वात मोठा आहे. गर्भगृहाचे अपूर्ण छत ४० फूट उंचीच्या चार खांबांवर आहे.
भोजपूर मंदिराच्या समोरच पश्चिम दिशेला एक गुहा आहे तिला पार्वती गुहा म्हणतात. या गुहेत पुरातत्वीयदृष्ट्या महत्त्वाच्या अनेक मूर्तीही आहेत. भोजपूरमध्ये एक अपूर्ण जैन मंदिरही आहे. या मंदिरात भगवान शांतीनाथांची ६ मीटर उंचीची मूर्ती असून इतर दोन मूर्ती भगवान पार्श्वनाथ आणि सुपारनाथ यांच्या आहेत. या मंदिरातील शिलालेखावर राजा भोजाचे नाव लिहिलेले आहे. हा एकमेव पुरावा आहे जो राजा भोजशी संबंधित आहे.
