लोकशाही न्यूज नेटवर्क
महाराष्ट्रासह मध्य भारतात दमदार पावसानंतर आता मान्सूनची तीव्रता कमी होण्याची चिन्हे दिसत आहेत. पुढील काही दिवसांत महाराष्ट्रातील अनेक भागांत पावसाचा जोर कमी राहण्याची शक्यता असून, पावसाच्या तुटीमुळे खरीप पिके, शेती आणि जलसाठ्यांबाबत चिंता वाढू शकते. मात्र, पुढील १५ दिवस संपूर्ण महाराष्ट्रात दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होईल , असा निष्कर्ष सध्या काढणे योग्य ठरणार नाही.
स्कायमेटच्या २० ऑगस्टच्या विश्लेषणानुसार, महाराष्ट्रातील पावसाची स्थिती विभागनिहाय कमकुवत झाली आहे. विदर्भात पावसाची तूट २२ टक्के, तर मराठवाड्यात २१ टक्क्यांपर्यंत पोहोचली होती. मध्य महाराष्ट्रातील पावसाची अतिरिक्त स्थितीही ३५ टक्क्यांहून कमी होऊन सुमारे १६ टक्क्यांवर आली होती. आगामी काळात महाराष्ट्रात व्यापक आणि पुरेसा पाऊस देणाऱ्या हवामान प्रणाली कमी राहण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
मान्सूनचा अक्ष उत्तरेकडे सरकल्याने हिमालयाच्या पायथ्याचा भाग आणि ईशान्य भारतात पावसाची तीव्रता वाढण्याची शक्यता आहे. त्याचा परिणाम मध्य भारतातील काही भागांमध्ये पावसाच्या क्रियाशीलतेवर होऊ शकतो.
दरम्यान, भारतीय हवामान विभागाच्या २३ ऑगस्टच्या अंदाजानुसार बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाच्या क्षेत्रामुळे ओडिशा आणि छत्तीसगडमध्ये २३ ते २५ ऑगस्टदरम्यान मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाची शक्यता आहे. त्यामुळे या प्रणालीचा महाराष्ट्रावर होणारा परिणाम मर्यादित राहण्याची शक्यता दिसते.
विदर्भ, मराठवाड्यात चिंता वाढली
पावसाच्या खंडामुळे विदर्भ आणि मराठवाड्यात खरीप पिकांसाठी चिंता वाढू शकते. सोयाबीन, कापूस, तूर यांसारख्या पिकांच्या वाढीच्या टप्प्यात पुरेसा पाऊस न झाल्यास त्याचा उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. पावसाची तूट कायम राहिल्यास काही भागांत पाण्याच्या उपलब्धतेचा प्रश्नही निर्माण होऊ शकतो.
स्कायमेटच्या अंदाजानुसार विदर्भातील नागपूर, गोंदिया, गडचिरोली, चंद्रपूर, वर्धा, अमरावती आणि यवतमाळ या भागांत हलक्या पावसाच्या शक्यता कायम आहेत.
एल निनोचा परिणाम किती?
यंदाच्या मान्सूनवर एल निनोचा प्रभाव राहण्याची शक्यता हवामान तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे. स्कायमेटने १७ ऑगस्ट रोजी २०२६ च्या संपूर्ण मान्सूनसाठी आपला अंदाज कमी करून दीर्घकालीन सरासरीच्या ८५ टक्के पावसाचा अंदाज व्यक्त केला असून, दुष्काळाची शक्यता ७० टक्के असल्याचे म्हटले आहे. ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्येही सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज त्यांनी व्यक्त केला आहे.
मात्र, एल निनोचा परिणाम, पावसाची तूट आणि पुढील दोन आठवड्यांचा स्थानिक पाऊस यांचा अंदाज वेळोवेळी बदलू शकतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी हवामान विभागाच्या जिल्हानिहाय सूचनांकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. भारतीय हवामान विभागाच्या ताज्या जिल्हानिहाय इशाऱ्यांनुसार परिस्थिती पाहता येते.
शेतकऱ्यांनी घाबरून न जाता नियोजन करावे
पावसाचा खंड वाढल्यास खरीप पिकांवर ताण येण्याची शक्यता असली, तरी सध्या महाराष्ट्रातील सर्वच भागांसाठी मोठे संकट निश्चित झाले आहे, असे म्हणणे घाईचे ठरेल. स्थानिक पातळीवरील पाऊस, जमिनीतील ओलावा आणि धरणांतील पाणीसाठा यानुसार परिस्थिती बदलू शकते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी पुढील काही दिवसांचा स्थानिक हवामान अंदाज पाहूनच सिंचन, खत व्यवस्थापन आणि इतर शेतीविषयक निर्णय घेणे योग्य ठरेल.
