तापमान वाढीमुळे केळी होणार नामशेष ?

जळगाव , लोकशाही विशेष (दीपक कुळकर्णी)

हवामान बदलामुळे वाढलेल्या तापमानासह विविध नैसर्गिक आपत्तींचा जगभरातील शेतीला मोठा फटका बसतो आहे. अतिवृष्टी, अति उष्णता, अति थंडीसह गारपीट आणि वादळी वाऱ्याचा मोठा फटका केळी पिकाला बसतो आहे. नैसर्गिक आपत्तींमुळे जगभरातील 60 टक्के केळी लागवडीला फटका बसला आहे. यंदा जळगाव परिसरातील केळीवरही तापमान वाढीचा परिणाम दिसून आला आहे. सततच्या नैसर्गिक आपत्तींमुळे केळी उत्पादक संकटात सापडला असून केळी उत्पादकांना उभारी देण्यासाठी शासनस्तरावरुन प्रयत्न होणे आवश्यक झालेले आहे.

‘ख्रिश्चन एड’ या संशोधन संस्थेने ‘गोइंग बनानाज : हाउ क्लाइमेट चेंज थ्रेट्स द वर्ल्ड्स फेवरेट फ्रूट’ या संशोधन अहवालात हवामान बदलामुळे वाढलेल्या नैसर्गिक आपत्ती आणि तापमान वाढीचा केळी पिकावरील परिणामांचा आढावा घेतला आहे. त्यात म्हटले आहे. केळी हे गहू, तांदूळ आणि मक्यानंतर सर्वाधिक आयात होणारे फळ आहे.

जागतिक व्यापाराच्या आणि पोषण मूल्याच्या दृष्टीनेही केळी महत्त्वपूर्ण ठरली आहे. पण, हवामान बदलामुळे प्रामुख्याने तापमान वाढीसह अति थंडी, गारपीट, वादळी वारे आणि अतिवृष्टीमुळे लॉटिन अमेरिका, कॅरेबियन देशांना तापमान वाढीचा सर्वाधिक फटका बसत असून, 2080 पर्यंत एकूण केळी लागवडीपैकी 80 टक्के आणि जगातील अन्य केळी उत्पादक देशांमधील 60 टक्के क्षेत्र नष्ट होण्याची भीती आहे. सध्या एकूण जागतिक केळी लागवडीच्या 60 टक्के क्षेत्राला तापमान वाढीच्या परिणामांचा सामना करावा लागत आहे. तापमान वाढीमुळे बुरशीजन्य रोगांचा प्रार्दुभाव वाढतो. केळीचे खोड, झाड कमकुवत होते. अशा काळात वादळी वारे, सोसायट्याचा वारे वाहिल्यास केळीची झाडे उन्मळून पडतात. तापमान वाढीमुळे ब्लॅक लीफ फंगस या बुरशीजन्य रोगाचा प्रादुर्भाव वाढला असून, ही बुरशी केळीसाठी धोकादायक ठरत आहे. ब्लॅक लीफ फंगसमुळे प्रकाश संश्लेषणाच्या प्रक्रियेत तब्बल 80 टक्के कमी होते. ओलसर जागेत वेगाने प्रादुर्भाव होतो. त्यामुळे सध्या जगभरात तापमान वाढीमुळे केळी उत्पादनावर विपरीत परिणाम होत आहेत.

जळगावला मोठा फटका

केळीसाठी प्रसिद्ध असलेल्या जळगाव जिल्ह्याला नैसर्गिक आपत्तींमुळे मोठ्या प्रमाणावर फटका बसत आहे. जळगावची केळी सातासमुद्रापार प्रसिद्ध असून येथील केळीला आंतररराष्ट्रीय बाजारपेठेत मोठी मागणी आहे. मात्र गेल्या दोन वर्षांपासून विविध संकटांमुळे केळी आणि केळी उत्पादक शेतकरी संकटात सापडल्यामुळे केळीच्या लागवडीत घट दिसून येत आहे.